Visie op leefbare en duurzame steden geactualiseerd

straatbeeldIn maart 2018 verschijnt de zesde editie van de Stadsmonitor. Die gaat na of de steden in een leefbare en duurzame richting evolueren. Aan de basis van de indicatorenset ligt een visie op leefbare en duurzame steden, die dateert uit 2004. Maar onze samenleving staat niet stil. Nieuwe ontwikkelingen staken de kop. Daarom drong een actualisatie van de visie zich op. In deze nieuwsbrief geven we een overzicht van de nieuwe klemtonen.

Het kader

In de visie omschrijven we de leefbare en duurzame stad. Het is een stad die tezelfdertijd economische welvaart, sociale rechtvaardigheid, fysiek-ruimtelijke en ecologische kwaliteit realiseert in partnerschap met alle stedelijke actoren. We proberen dat te verwoorden over alle domeinen heen en voor heel wat activiteiten en doelgroepen binnen een stad. Zo kwamen we tot 36 intenties en bekommernissen, verspreid over de duurzaamheidsprincipes.

Economische welvaart

Een leefbare en duurzame stad kan zijn welvaart en welzijn behouden of creëren als:

  • diverse activiteiten, diensten en producten aanwezig zijn, die een maatschappelijke meerwaarde, werkgelegenheid en waardig werk voor iedereen genereren;
  • vraag en aanbod op elkaar afgestemd zijn;
  • iedereen over een aanbod op maat kan beschikken;
  • alle stedelijke actoren rekening houden met de schaarste aan hulpbronnen zoals ruimte, materiële grondstoffen, financiële middelen en met het verminderen van ongewenste gevolgen;
  • duurzame consumptie en productiepatronen, een goed beheer en onderhoud van infrastructuren en technologieën, sociale en technologische innovatie en nieuwe concepten ruimte krijgen.

In de visie vind je die elementen terug in 6 intenties en bekommernissen:

  1. Vraag en aanbod afstemmen.
  2. Centrumfunctie maximaal uitbouwen.
  3. Innovatie stimuleren en digitalisering maximaal inzetten.
  4. Veerkracht of inspelen op nieuwe ontwikkelingen.
  5. Nieuwe economische modellen alle kansen geven.
  6. Capaciteiten en competenties ontwikkelen en benutten.

Sociale rechtvaardigheid

Een leefbare en duurzame stad kan sociale rechtvaardigheid bewerkstelligen als:

  • zij vormen van sociale uitsluiting en armoede bestrijdt;
  • kwetsbare personen kansen biedt;
  • zij bewoners voldoende ruimte biedt om zich te organiseren, zich hun omgeving toe te eigenen en verantwoordelijkheid op te nemen;
  • er een cultuur heerst van openheid en inspelen op (super)diversiteit, op stimuleren van diverse sociale contacten, sociale cohesie en gemeenschapsvorming.

De visie verwoordt dat in 8 intenties en bekommernissen:

  1. Wegwerken van drempels.
  2. Toe-eigening en identiteit verder ontwikkelen.
  3. Bijdragen aan openheid, tolerantie en (internationale) solidariteit.
  4. Maximaal inspelen op diversiteit.
  5. Gelijkwaardigheid als uitgangspunt.
  6. Bestrijden van armoede en uitsluiting.
  7. Stimuleren sociale cohesie.
  8. Veiligheid garanderen.

Fysiek-ruimtelijke kwaliteit

Een leefbare en duurzame stad:

  • mengt functies;
  • plaatst basisvoorzieningen in de nabijheid van collectief vervoer;
  • voorziet een goede doorwaadbaarheid voor langzaam verkeer;
  • kent een hoge dichtheid;
  • vrijwaart open en groene ruimte.

De schaarste aan ruimte noopt tot delen, meervoudig gebruiken en herbestemmen. Digitale technologie helpt om behoeften en functies te verbinden. De kwaliteit van de publieke ruimte en infrastructuur stimuleert het gebruik ervan, zorgt voor uitstraling van de stad, fierheid bij de stadsbewoners en trekt stadsbezoekers, bedrijven,… aan.

In de visie vind je die elementen terug in 8 intenties en bekommernissen:

  1. Zorgen voor meer functieverweving.
  2. Multimodale bereikbaarheid realiseren.
  3. Kwaliteitsvol verdichten.
  4. Meervoudige gebruik nastreven.
  5. Kwaliteit van de infrastructuur garanderen.
  6. Toegankelijkheid garanderen.
  7. Gezonde en veilige leefomgeving realiseren.
  8. Sterke identiteit verankeren en bezoek- en belevingswaarde verhogen.

Ecologische kwaliteit

Het ecologisch bewustzijn en handelen is groot in een leefbare en duurzame stad. Andere kenmerken zijn:

  • het ecologisch inrichten en beheren van de fysiek-ruimtelijke infrastructuur;
  • een kwaliteitsvol blauw en groen netwerk dat de biodiversiteit en de leefkwaliteit ondersteunt. Dat netwerk tempert, buffert en herstelt de negatieve gevolgen van onder andere de klimaatverandering;
  • de pioniersrol in de zoektocht naar mogelijkheden om de aantasting van het leefmilieu tegen te gaan en zelfs het herstel ervan na te streven.

In de visie kan je hierover meer lezen in 5 intenties en bekommernissen:

  1. Innovatie en experiment kansen geven.
  2. Ecologische bewustzijn verhogen.
  3. Ecologisch gedrag stimuleren.
  4. Blauwe en groene netwerken verder uitbouwen.
  5. Biodiversiteit bewaken.

Rol van alle stedelijke actoren

In een leefbare en duurzame stad creëren burgers, ondernemingen, middenveld, wetenschap/kennisinstellingen en overheden in soms wisselende coalities ontwikkelingskansen en pakken ze samen problemen aan. Dat vergt:

  • grondige transities;
  • systeeminnovatie;
  • actieve betrokkenheid van burgers, ondernemingen, middenveld, wetenschappelijke en kennisinstellingen en diverse overheden.

In de visie vind je hierover meer terug in 9 intenties en bekommernissen:

  1. Meer zelforganisatie en burgerinitiatief.
  2. Meer sectoroverschrijdende samenwerking, afstemming en co-creatie.
  3. Participatie in de ganse beleidscyclus.
  4. Stimuleren maatschappelijk engagement en burgerschap.
  5. Subsidiariteit.
  6. Meer interstedelijke en stadsregionale afstemming en samenwerking.
  7. Meer binnenstedelijke differentiatie.
  8. Begrijpbare en toegankelijke communicatie en informatie, maximaal inzetten op digitalisering.
  9. Innovatief management uitbouwen.

Wat nu?

De dertien centrumsteden en de minister van Stedenbeleid valideerden de visie. Het vormt de basis om de indicatorenset van de editie 2017 van de Stadsmonitor samen te stellen. Met die indicatoren willen we nagaan of de steden in de gewenste richting evolueren. Daarover informeren we jou in maart 2018 verder in een volgende nieuwsbrief.